ایران

درباره تاجیکستان
تاجيکستان سرزمين تزادهای طبيعی شگفت انگيز می باشد. سلسله کوه های بلندی که سرچشمه بيشتر رودخانه های منطقه آسيای مرکزی هستند دره های زيبا منظر، وادی های گرم دارای وضع اقليمی معتدل که در آنها کشت زارهای پنبه، انگورزارها، باغ های ميوه های شهدبار دامان پهن کرده اند بيابان های بلندکوهی که در سردی و گرما کم تر از فصل زمستان سيبيريا نيست – اين همه در حدود جمهوری تاجيکستان واقع گرديده است. در تقسيم‌بندي جغرافياي دوران اسلامي، سرزمين تاجيكستان شامل بلخ، اسروشنه و فرغانه بوده است.سامانيان اهل شمال تاجيكستان امروز، از روستاهاي مرزي قلمرو ايران قديم به نام سامان بودند و نياي بزرگشان در اوايل قرن اول هجري "سامان خدا" نام داشت.خدمتي كه سامانيان به فرهنگ تمدن ايران كردند بسيار و قابل ستايش است.سامانيان در احياي فرهنگ و تمدن مردم تاجيک كمر همت بستند و دانشمندان و اديبان زمان خود را مورد حمايت قرار دادند. آنها مراكز علمي و كتابخانه‌هاي بزرگي در بخارا، نيشابور وخوارزم تاسيس نموده آزادي عقيده را در سراسر قلمروشان برقرار كردند و بزرگاني چون رودكي سمرقندي مولف كليله و دمنه، ابوشكور بلخي، دقيقي، بلعمي و فرودسي در زير حمايت سامانيان رشد كردند و شخصيت هاي چون ابوعلي سينا در مدارس بخارا و نيشابور كه با كوشش سامانيان ساخته شد تحصيل نمودند.تاجيكها با فروپاشي اتحاد جماهير شوروي به سرعت فرهنگ و هويت ملي نهفته خود را آشكار كردند و بيرق سامانيان را با استقلال اين كشور، از 15 سال پيش دوباره به اهتزاز درآوردند. پس از فروپاشي شوروي و استقلال كشور تاجيكستان در سال 1991 ‬ميلادي سامانيان الگو و سمبل دولت و كشور قرار گرفت زيرا در دوره حكومت سامانيان دولتمداري و نظام اجتماعي درحد اعلاي خود شكل گرفته بود.امروز هر تازه واردي كه به دوشنبه پايتخت تاجيكستان وارد شود نخستين مكاني كه برايش جلب توجه مي‌نمايد، ميدان ساماني و مجسمه اميراسماعيل ساماني است. مجسمه اميراسماعيل ساماني به عنوان سمبل ملي تاجيكان محسوب مي شود و واحد پول رايج كه تا قبل از استقلال "روبل " روسی بود، به «ساماني» تغيير يافته است (هر ساماني حدود ۳‬ هزار ريال ايران است). نام خيابانها و مراكز علمي فرهنگي و حتي شهرها و روستاهاي تاجيكستان روز به روز تغيير و يكي پس از ديگري بنام سامانيان و شعرا و انديشمندان بزرگ اين مرزو بوم قديم نامگذاري می شوند.تاجيکستان کشور کوهستانی بوده در بلندی از 500 متر تا 7 هزار و 495 متر از سطح دريا قرار دارد. 93 درصد آنرا کوه ها تشکيل می دهند که شامل سيستم بلندترين کوهی می باشد. تقريباً نصف محدوده تاجيکستان در بلندی بيشتر از 3000 متر از سطح دريا قرار دارد. در شمال وادی فرغانه، در شمال و غرب قسمت مرکزی سلسله کوه های ترکستان، زرافشان، حصار و آلای، در جنوب و شرق پامير يکی از قله های بلندترين جهان قله اسماعيل سامانی با بلندی 7 هزار و 495 متر، در قسمت جنوب غربی وادی های وخش و حصار جايگيرند. رودخانه و درياچه ها ثروت اين کشور از يخچال ها سرچشمه می گيرند. طول عمومی 600 رودخانه که هر يک آن بيشتر از 10 کيلومتر طول دارد بيشتر از 28 هزار و 500 کيلومتر را تشکيل می دهند. 60 درصد آب منطقه در تاجيکستان موجود است. محوطه يخچال های تاجيکستان 8 هزار 476 کيلومتر را فرا گرفته است. بزرگ ترين يخچال تاجيکستان فيدچينکو است. رودخانه های بزرگ ترين – پنج، سيردريا، وخش، زرافشان, درياچه بزرگترين – اسکندرکول محسوب می شود. کشور تاجيکستان دولت بسيارمليتی بوده از سال 1929 شامل اتحاد جماهير شوروی سوسيوليستی بوده است. 9 سپتامبر سال 1991 جمهوری تاجيکستان استقلال دولتی خويش را به دست آورد. تاجيکستان دارای چهار استان است: ولايت خودمختار بدخشان کوهی، سغد، ختلان و شهر و نواحی های طابع مرکز. پايتخت تاجيکستان – شهر دوشنبه.طبق قانون اساسی جمهوری تاجيکستان ارگان عالی قانونگذاری پارلومان (مجلس عالی) است که عبارت از مجلس ملی و مجلس نمايندگان است. سازماندهی و فعاليت مجلس عالی طبق قانون مدنی معين می گردد. موافق آمار سال 2004 جمعيت تاجيکستان 6 ميليون 337.5 نفر را تشکيل می داد که 26 درصد آن ساکن شهر ها و 73 درصد آنرا جمعيت شهرستان و روستاها تشکيل می دهند. در تاجيکستان نماينده های حدود 120 مليت و قوم ها بسر می برند. تاجيک ها 80 درصد جمعيت را تشکيل می دهند. زبان دولتی جمهوری تاجيکستان زبان تاجيکی (فارسی) می باشد.در حال حاضر در تاجيکستان 17 ‬سفارتخانه و حدود 20 ‬نهاد و سازمان بين المللي و منطقه‌اي فعاليت دارند.اقتصادپس از به دست آوردن استقلال در سال 1991 اوضاع اقتصادی تاجيکستان خيلی وخيم گرديد. به علت فروپاشی اتحاد شوروی سوبسيد های بودجه ای قطع گرديد و مکانيسم های تجاری ميان جمهوری ها از بين رفت. عامل دوم وخيم شدن اوضاع اقتصادی درگيری شهروندی بود که باعث خراب شدن قسمت عظيم زيربنايي کشور گرديد. کلاً زيان اقتصادی بر اثر درگيری حدود 7 ميليورد دلار آمريکايي را تشکيل داد. با نظرداشت شرايط فعلی حکومت جمهوری در برابر جستوجوی راه حل های برقراری صلح و امنيت در تاجيکستان مسايل اقتصادی را برای بيرون کردن کشور از بهران عميق اقتصادی و برطرف کردن عاقبت های جنگ داخلی کوشش های زيادی به خرج داده است. هدف از اصلاحات اقتصادی که در جمهوری تاجيکستان عملی می گردد بلند برداشتن سطح زندگی مردم و فقرزدايي می باشد. در حال حاضر در تاجيکستان برای بهبودی سياست های اقتصادی، کشاورزی، مالی، بانکی سرمايه گذاری گام به گام تدابير ضروری انديشيده می شوند.خصوصی گردانی کارخانه های بزرگ و کوچک انجام شده است. تا ماه ژانويه سال 2006 ميلادی از 9121 کارخانه دولتی 8707 آن تقريباً 95 درصد خصوصی کرده شده اند. همزمان يک زمره قوانين و مقررات از جمله قانون های مدنی، ماليات و خصوصی گردانی اموال دولتی به تصويب رسيده اند. امروز در جمهوری تاجيکستان تهيه برنامه طويل المدت رشد ملی استراتژی برای سال های 2015 و نيز برنامه فقرزدايي برای سال های 2006-2008 در حال به اتمام رسيدن است. هدف اصلی اين برنامه به دست آوردن رفاه سياسی و اجتماعی و اقتصادی مردم تاجيکستان در شرايط الويت اصول های آزادی، شرف انسانی می باشد. در نظر است سطوح فقر از 61 درصد به 32 درصد در سال 2015 کاهش يابد، همزمان ساير علامت های اساسی اجتماعی: مرگ و مير کودک و مادر، تأمين آب تميز و بهداشت، سطح معرفت و محيط زيست بهتر کرده شود. سهم بخشهاي اقتصادي در توليد ناخالص داخلي: بخش كشاورزي، %8/19 ‬بخش صنعت %1/18 و بخش خدمات %2/62 ‬است. تجارت خارجي: حجم مبادلات تجارت خارجي در سال ‪ ۲۰۰۳‬ ميلادي به يك ميليارد و 679 ‬ميليون و ۲۰۰‬ هزار دلار رسيد.ارزش صادرات ‪۷۹۷/۹‬ ميليون دلار و ارزش واردات ۸۸۱/۳ ‬ميليون دلار بود.حجم مبادلات تجارت خارجي در سال ‪۲۰۰۴‬ ميلادي ‌معادل دو ميليارد و ‪۲۹۰‬ ميليون و 100 ‬هزار دلار بود كه نسبت به سال گذشته‪ ۳۶‬ درصد افزايش داشته است. صادرات تاجيكستان طي اين مدت 914 ‬ميليون و 900 ‬هزار دلار و واردات يك ميليارد و 375 ‬ميليون و 500 ‬هزار دلار بوده كه در نتيجه تراز تجاري منفي و ميزان آن ۴۶۰‬ ميليون و 300 ‬هزار دلار مي‌باشد.در مقايسه با سال 2003 ‬صادرات تاجيكستان 8/14 درصد و واردات آن ‪۵۶/۱‬ درصد افزايش داشته است.صادرات عمده: آلومينيوم، برق، پنبه، ميوه، روغن گياهي، منسوجات و واردات عمده عبارتند از: برق، اكسيد آلومينيوم، محصولات نفتي، اكسيد آلومينيوم، ماشين آلات صنعتي، دارو، مواد غذايي. انرژیمنابع اساسی آب آسيای مرکزی در تاجيکستان و قرغيزستان موجود می باشند. طبق مجله «The International on Hydropower and dams» منتشره در سال 1997 ميلادی تاجيکستان از جهت اندازه محدوده خود در جای 85 و از جهت مأخذ انرژی آب (527 بيليون در سال) پس از چين، روسيه، آمريکا، برازيل، زائر، هند و کانادا در جای 8 قرار دارد و بنسبت اهالی و کيلومتر مربع در جای 1-2 قرار دارد. از روی ماخذ آب تاجيکستان در بين کشورهای مشترک المنافع در جای دوم قرار دارد. امروز تنها 5-6 درصد پوتنسيول آب آن استفاده می شود. بنابراين ساختمان نيروگاه های برقی آبی برای تاجيکستان يکی از مسئله های استروتژی کشور است و تاجيکستان می تواند خودکفايي خودرا در ساهه انرژی تأمين نمايد و شرايط مساعد را برای کارخانه های صنعتی و کشاورزی فراهم آورده صادرات نيروی برق را افزايش بدهد. اساس انرژی برق تاجيکستان را نيروگاه آبی برقی «نارک» (2.7 ميليون کيلوات) يکی از نيروگاه های پرقدرت جهان تشکيل می دهد. از لحاظ سطح بلندی سد نارک پيشتاز در مقياس جهان – 300 متر است. غير از نيروگاه آبی برقی نارک در تاجيکستان سد های بايپازين (در رودخانه وخش) و قيراقم در رودخانه سيردريا فعال می باشند.در سال 1978 ميلادی ساختمان نيروگاه آبی برقی عظيم راغون در رودخانه وخش (با قدرت 3600 ميگاوات) آغاز گرديد ولی به دليل روند های تامطلوب بازسازی و فروپاشی اتحاد شوروی اين پروژه تعطيل کرده شد. در حال حاضر با کمک مالی روسيه و جمهوری اسلامی ايران و ديگر سرمايگذاران خارجی ساختمان نيروگاه های آبی برقی «سنگتوده 1» (670 ميگاوات - روسيه) و «سنگتوده 2» (220 ميگاوات ايران) ادامه دارد. همل و نقلسيستم همل و نقل تاجيکستان قسمت مهم اقتصاد آن می باشد. در سال های اخير در تاجيکستان چهار پروژه ساختمان و بازسازی راه های اتوموبيل به مبلغ 83.930 ميليون دلار آمريکايي عملی گرديده است. سيزده پروژه به مبلغ 468.005 ميليون دلار در حال ساخت و ساز است. بازسازی راه ها امکان انتقال محصولات کشاورزی و صنعتی را به ديگر کشورهای همسايه فراهم می آورد. جمهوری تاجيکستان در شانخای سازشنامه بين حکومتی سيستم بين المللی جاده های اتوموبيل را در 26/04/2006 به امضاء رسانده است.جاده اتوموبيلگرد مرز ازبکستان – خجند – دوشنبه – پنج پايين شمال کشوررا با جنوب می پيوندد و راه را به جمهوری اسلامی افغانستان باز می کند. تنل انزاب خجند دوشنبه (که از طرف روسای جمهوری دو کشور تاجيکستان و ايران در 26/07/2006 افتتاح گرديد) امکان همراه شدن تاجيکستان را به کوريدور ترانزيت شمال جنوب فراهم می آورد. ساختمان تنل شهرستان (طول 6.8 کيلومتر به مبلغ 269 ميليون دلار آمريکايي) بوسيله وام امتيازدار که حکومت چين برای رشد اقتصادی کشورهای عضو سازمان همکاری های شانخای اختصاص داده است صورت خواهد گرفت. در ماه آوريل سال 2006 ميان جمهوری تاجيکستان و شرکت راه سازی چينی برای بازسازی راه اتوموبيل چنک – بوستان – خجند – دوشنبه يادداشت تفاهم به امضاء رسيده است.در نوامبر سال 2005 ميلادی پروژه بازسازی جاده اتوموبيلی دوشنبه – قرغان تپه – دنغره – کولاب با سرمايه گذاری بانک گسترش آسيايي به مبلغ 26.8 ميليون دلار آمريکايي به انجام رسيد. حکومت ژاپن برای بازسازی قسمت جاده دوستی – پنج پايين مبلغ 9.4 ميليون دلار آمريکايي اختصاص داده است. اين تدابير راه را برای همل و نقل ترانزيت در مسير تاجيکستان – افغانستان – پاکستان – هند – ايران و از آن سمت از طريق دريا به کشورهای مشترک المنافع و اروپا باز می کند. برای تأسيس کوريدور همل و نقل بين المللی به کشورهای آسيای جنوب و شرقی و بنادير اقيانوس هند در حال حاضر ساختمان راه اتوموبيلی مرغاب – قلما با طول 32 کيلومتر که به راه قراقروم اطسال می گردد به اتمام رسيد. تثبيت اوضاع سياسی اجتماعی در افغانستان، ساختمان گذرگاه های پلی، بازسازی و ساختمان جاده های اتوموبلگرد – شرط اولين تاسيس مسير حرکت کالا که از محدوده تاجيکستان، ترکمنستان و ازبکستان به سمت افغانستان، ايران و بندر بندر عباس و چابهار از طريق پاکستان به بندر کاراچی و بندر کواسيم اقيانوس هند می باشد. توسعه جاده های همل و نقل که استان های افغانستان را با کشورهای آسيای مرکزی اتصال می دهد برای رشد گسترش روابط اقتصادی و تجاری چتدجانبه امکان خوبی را فراعم خواهد کرد. روابط دوجانبه تاجيکستان و ايران جمهوری اسلامی ايران اولين کشوری ست که استقلال دولتی تاجيکستان را اعتراف کرد و در ماه ژانويه سال 1992 سفارت خانه خويش را در شهر دوشنبه باز کرد (سفارت جمهوری تاجيکستان در تهران در ماه جولای سال 1995 گشايش يافت). از زمان برقراري روابط سياسي تاكنون پنج بار رئيس جمهور تاجيكستان براي ديدار دو جانبه به ايران سفر كرده و متقابلا رئيسان جمهور اسلامي ايران چهاربار يك بار آقاي هاشمي ، دو بار آقاي خاتمي و اين بار آقاي احمدي نژاد ديدار رسمي دوجانبه از تاجيكستان داشته‌اند. تا كنون بيش از ۱۵۰‬سند همكاري در زمينه‌هاي مختلف بين دو كشور به امضا رسيده است كه بيشتر آن اجرايي شده‌است.با تلاش‌ها و هماهنگي‌هاي بعمل آمده تاكنون دهها هيات فرهنگي و اقتصادي متشكل از اندشمندان ، نخبگان و تجار و سرمايه‌گذاران ايراني براي آشنايي با زمينه‌هاي فعاليت اقتصادي به تاجيكستان سفر و موافقتنامه‌هايي را نيز به امضا رسانده‌اند.ميزان مبادله تجاري بين جمهوري تاجيكستان و جمهوري اسلامي ايران از سال ‪ ۱۹۹۶‬ميلادي تا پايان سال ۲۰۰۵‬ميلادي قابل توجه است. در چند سال اخير حجم تجارت بين دو كشور گسترش چشمگيري يافته است به نحوي كه از ۴۰‬ميليون دلار در سال ۱۳۸۰‬به ۹۵‬ميليون دلار در پايان سال ۱۳۸۳‬رسيده كه از اين ميزان ۸۵‬ميليون دلار آن اختصاص به ايران دارد.تاكنون چهار نمايشگاه اقتصادي _ تجاري ويژه كالاهاي ايران از زمان برقراري روابط سياسي ميان دو كشور در تاجيكستان برپا شده است كه در شهريور ماه سال ۱۳۸۴‬چهارمين نمايشگاه اختصاصي ايران برگزار شد. شركت سهامي نمايشگاه بين‌المللي خراسان نيز قصد دارد اولين نمايشگاه تخصصي اطلاعات و فن آوري ارتباطات (‪ (ICT‬توسط اتحاديه صادركنندگان نرم - افزار را باهمكاري اتاق ايران شهريورماه امسال دردوشنبه پايتخت تاجيكستان برگزار كند. احداث تونل انزاب در تاجيكستان توسط شركت ايراني " سابير" كه اجراي آن در ژانويه ‪ ۲۰۰۴‬آغاز شد با حضور روسای جمهور تاجيکستان و ايران در اواخر ماه جولای سال 2006 بطور رسمي افتتاح شد. ساخت تونل انزاب از اهميت بسياري براي تاجيكستان برخوردار است و به - عنوان سمبلي از همكاري دو كشور از آن ياد مي‌شود. ارزش اين پروژه ۳۹‬ميليون دلار است كه ۷/۸‬ميليون دلار آن را دولت تاجيكستان تامين نموده و ‪ ۱۰‬ميليون دلار در قالب كمك توسعه‌اي جمهوري اسلامي ايران و حدود ‪ ۲۱/۲‬ميليون دلار نيز بصورت وام مي‌باشد.قرارداد ساخت نيروگاه آبي برقي «سنگتوده 2» ‬نيز به ارزش ۲۲۰‬ميليون دلار بين دو كشور در جريان سفر رئيس جمهوري تاجيكستان به ايران در دي ماه سال ۱۳۸۴‬هجري خورشيدي به امضاء رسيد كه ۱۸۰‬ميليون دلار آن را دولت ايران به صورت اعتبار ‪۱۰‬ساله در اختيار تاجيكستان قرار مي دهد و ۴۰‬ميليون دلار نيز از سوي تاجيكستان تامين مي‌شود. عمليات ساختماني اين پروژه در اسفند ماه ۱۳۸۴‬با حضور رحمانف رئيس جمهوري تاجيكستان، وزراي نيرو و انرژي ايران، تاجيكستان و افغانستان و ديگر مقامهاي عالی رتبه تاجيك و حدود ۲۰۰۰‬نفر از اهالي منطقه طي مراسمي آغاز شد. اجراي اين پروژه از اهميت شاياني براي دو كشور برخوردار است به نحوي كه اين كشور خواهد توانست علاوه بر تامين برق خود، هر ساله ميزان زيادي برق به كشورهاي ديگر صادر نمايد.به همين دليل و بر اساس پيشنهاد طرف ايراني و همزمان با سفر وزير نيرو ايران برنامه سفر وزير انرژي افغانستان به تاجيكستان نيز برنامه ريزي شد و يك يادداشت تفاهم سه جانبه بمنظور انتقال برق از مسير افغانستان به ايران تنظيم و به امضاء وزراء نيرو سه كشور رسيد. پروژه‌هاي ديگر ايراني در تاجيكستان عبارتند از: تكميل ساخت سه واحد آموزشي در تاجيكستان به ارزش ۳‬ميليون دلار توسط شركت مشهد سازه، بازسازي هتل تاجيكستان توسط شركت ايراني "تجارت توسعه آسيا" به ارزش حدود ‪ ۱۹‬ميليون دلار كه از سال ۸۲‬در حال اجرا است؛ راه‌اندازي يك واحد مرغداري صنعتي توسط يك ايراني در شهر خجند تاجيكستان كه بزرگترين واحد توليد مرغ است، احداث واحد توليد آب معدني در ناحيه شهر طوس موسوم به چهل و چهار چشمه توسط يك ايراني، با سرمايه حدود يك ميليون دلار كه بزودي بهره برداري از آن آغاز مي‌شود. شركت‌هاي ايراني همچنين در زمينه مخابرات درتاجيكستان نيز فعاليت داشته اند. از جمله شركت "پارس تل" چند مركز تلفن را در شهرهاي مختلف تاجيكستان راه اندازي كرده است. براساس موافقت شهرداري دوشنبه، شركت ساختماني " محك " ايران نيز از دوم سپتامبر سال جاري اجازه طراحي و ساخت سه مجمتع مسكوني ۱۶‬طبقه را در شهر دوشنبه كسب كرده است. اين واحدهاي ساختماني در زميني به وسعت يك هكتار در خيابان سعدي دوشنبه احداث مي‌شود. « محك » پس از تاييد اسناد طراحي و كسب اجازه از سوي اداره كل شهرسازي و معماري، تصميم دارد اقدام به ساخت واحدهاي فوق كند و اين كاررا طي مدت ۲۴‬الي ۲۷‬ماه به پايان برساند.‪مراكز فرهنگي تاجيكستان:تعداد كتابخانه‌هاي عمومي تاجيكستان يك هزار و ۳۷۸ واحد است. بزرگترين كتابخانه تاجيكستان كه به كتابخانه ملي فرودسي معروف است حدود ۳ ميليون جلد كتاب دارد و بخش زيادي از نسخ خطي در اين كتابخانه نگهداري مي‌شود. در تاجيکستان ۳ موزه و ۱۸ تئاتر حرفه‌اي فعال ۲۳ سينما كه سه سينما در پايتخت است دو مدرسه موسيقي بنامهاي «ملكه صابر آوا» و «زياد اله شهيدي»، دو دانشگاه هنري بنامهاي «دانشگاه هنر شهيدي» و «تورسون زاده»، چهار كالج نقاشي در دوشنبه و يك كالج نقاشي در ناحيه رودكي وجود دارد.